Troch historii...

Gdzie, kiedy i jak funkcjonowa造 m造ny na terenie Pa雟twa Zakonnego, Prus Kr鏊ewskich i Pruz Zachodniech...

M造ny w Zakonie Krzy瘸ckim

Produkcja m彗i stanowi豉 wa積y dzia gospodarki pa雟twa krzy瘸ckiego.

W zale積o軼i od warunk闚 terenowych m彗 wytwarzano w wiatrakach, m造nach wodnych, zwierz璚ych lub 這dnych (p造waj帷ych, na 這dziach). Najwi瘯szym by, zachowany do dzi, Wielki M造n w Gda雟ku (1350). Posadowiony nad kana貫m Raduni, nap璠zany by 18 ko豉mi o 鈔edn. 5 m zdolny by ze-mle 1 ton ziarna na dob. Mie軼i on jednocze郾ie wielk piekarni, gdzie wypiekano chleb dla okolicznej ludno軼i. Pracowa do 1945 r. Jest to najwi瘯sza tego typu budowla w Europie i mierzy 26 m wys. i 41 m d逝g. M造ny wodne nad specjalnie do tego celu przekopanymi kana豉mi, Zakon zbudowa w szeregu miast pruskich (Malbork, Tczew, Dzierzgo, W璕orzewo, L瑿ork, Dzia責owo, Ryn, Starogard Gda雟ki).


Wzorem sto貫cznego Malborka budowano m造ny tak瞠 w obr瑿ie zamk闚 komturskich (na przedzamczach). Tak by這 m.in. w Toruniu (1428), Ostr鏚zie (1438), Brodnicy (1442-46). W latach 1447-48 na potrzeby zamku toru雟kiego pracowa造 co najmniej cztery m造ny, z tego dwa znajduj帷e si na Przedzamczu. wiatrak w Lichnowach (1480) wiatrak w Lichnowach (1480)


Pierwsze wzmianki o m造nach na terenie komturstwa malborskiego pojawiaj si w kontraktach lokacyjnym dla kilku wsi – Mirowo (1318), Marynowy (1321), 疾lichowo (1328). W 1347 r. powsta m造n w Grabinach-Zameczku. W ko鎍u XIV w. m造ny wietrzne znajdowa造 si w Mikoszewie i Drewnicy. W pocz. XV w. wspomniani s m造narze w Palczewie, Ko鎍zewicach, Widowie 真豉wskim, Szawa責zie, D帳rowie, Bronowie i Pr璕owie. Krzy瘸cki rejestr podatkowy dla 真豉w Gda雟kich z 1410 r. wzmiankuje wiatraki w Steblewie, Cedrach Wielkich, Ko幢inach i Leszkowach. Wymienione w tym dokumencie m造ny w Kie禦arku i Woc豉wach by造 zapewne tak瞠 wiatrakami. Budowa m造n闚 wodnych na 真豉wach nastr璚za豉 bowiem powa積e problemy natury technicznej (k這pot z uzyskaniem szybkiego nurtu wody na p豉skim terenie). Jedyny tego typu m造n znajdowa si w Nowej Ko軼ielnicy (1417). Na Starym Nogacie w Krasno喚ce na 真豉wce Fiszewskiej przycumowany by natomiast m造n 這dny. Konne pracowa造 w 安ierkach i w Laskach. M造ny wodne przewa瘸造 natomiast w po這穎nym na pag鏎kowatym terenie s御iednim w鎩tostwie sztumskim.


W XIV-XV w. na terenie komturstwa malborskiego zbudowano 13 m造n闚 wodnych, 27 wiatrak闚, 6 m造n闚 zwierz璚ych i jeden 這dny. Przy za這瞠niu, 瞠 jeden wiatrak mieli zbo瞠 z dwu wsi, wynika, 瞠 w ko鎍u XIV w. na Wielkich 真豉wach znajdowa si winny 23 wiatraki.