Jak to dzia豉...

Poznaj zasady dzia豉nia m造n闚 wodnych, wiatrowych, 瘸ren i innych urz康ze...

Wiatrak

Budowla drewniana, niekiedy murowana, wyposa穎na w skrzyd豉 poruszane si陰 wiatru i nap璠zaj帷e r騜norodne urz康zenia.

Pierwsze wzmianki o wiatrakach znajduj si w Kodeksie Hammurabiego (XVIII w. p.n.e.). By造 to urz康zenia do pompowania wody i melioracji p鏊. Najstarsze znane projekty wiatrak闚 pochodz z prac Herona z Aleksandrii (I w. n.e.). Mia造 one jednak pionow o obrotu. Wiatraki o poziomej osi obrotu, obecnie najpopularniejszej, pojawi造 si w IX w. we wschodniej Persji, w Europie za w XII. Pierwszym zapisem dotycz帷ym wiatraka na ziemiach polskich jest zezwolenie na jego budow wydane przez ksi璚ia Wis豉wa z Rugii zakonnikom z Bia貫go Buku na Pomorzu w 1271 r.

Wiatraki s逝篡造 przede wszystkim do mielenia zbo瘸. Od lat 30-tych XIV w. na terenie obecnej Holandii zacz皻o ich u篡wa tak瞠 do osuszania p鏊 uprawnych. W latach p騧niejszych pojawi造 si wiatraki tartaczne, miel帷e i mieszaj帷e pigmenty, rozdrabniaj帷e ska造 na kruszywa, s逝膨ce do wyplatania sznur闚 konopnych, wyciskania oleju, mielenia tytoniu, drewna (na papier), kakao, kawy lub gorczycy (na musztard).


Typy wiatrak闚:


Ko幢ak
Najstarszy i najprostszy typ wiatraka europejskiego. Pojawi si w XII w. w Belgii lub p馧nocnej Francji. W Polsce w pierwszej 獞ierci XIV w. na Kujawach i w Wielkopolsce. Bez wi瘯szych zmian konstrukcyjnych przetrwa a do drugiej po這wy XX w.
Jego nazwa pochodzi od koz豉, czyli specjalnej podstawy podtrzymuj帷ej s逝p („sztember”) stanowi帷y pionow o, wok馧 kt鏎ej obracano ca陰 konstrukcj wiatraka, po to by jego skrzyd豉 mog造 przyj望 odpowiednie po這瞠nie w stosunku do nap璠zaj帷ego je wiatru. Ko幢ak zbudowany by z drewna d瑿owego i pokryty gontem lub deskami sosnowymi. Posiada trzy kondygnacje: w dolnej znajdowa si kozio, na 鈔odkowej i g鏎nej odbywa豉 si produkcja m彗i. By w stanie w ci庵u 120-150 wietrznych dni w roku zemle od 60 do 90 ton ziarna.

Wiatrak typu ko郵ak w Bia這wie篡 na Podlasiu

Wiatrak typu ko幢ak w Bia這wie篡 na Podlasiu



Schemat budowy wewn皻rznej ko幢aka

Schemat budowy wewn皻rznej ko幢aka



Holender (wiatrak holenderski, wiatrak wie篡czkowy)
Skonstruowa go holenderski architekt i in篡nier Jan Adriaanszoon Leeghwater (1575-1650). Jest to budowla o nieruchomym, zwykle murowanym korpusie i spoczywaj帷ej na nim bryle dachu ze skrzyd豉mi, kt鏎 obracano do wiatru na specjalnym 這篡sku. W 1750 r. wiatraki te zosta造 udoskonalone przez szkockiego wynalazc i konstruktora maszyn rolniczych Andrew Meikle (1719-1811). Na dachu, po przeciwleg貫j stronie w stosunku do du篡ch skrzyde, umie軼i on niewielki wiatraczek, kt鏎y za pomoc przek豉dni z瑿atych regulowa samoczynnie ustawienie czapy ze skrzyd豉mi w stosunku do wiatru.
Wn皻rze holendra, dzi瘯i zwi瘯szeniu do pi璚iu liczby kondygnacji, posiada這 wi瘯sz powierzchni u篡tkow. Jako 瞠 wa pionowy by d逝窺zy, przechodzi przez wszystkie kondygnacje. Umo磧iwia這 to monta kilku z這瞠 m造雟kich, kt鏎e nie musia造 ju znajdowa si na najwy窺zej kondygnacji budowli.
Wiatraki holenderskie przyj窸y si w wi瘯szo軼i kraj闚 europejskich. W Polsce jednak, poza zachodnimi i p馧nocnymi rubie瘸mi, nigdy nie wypar造 konstrukcji starszego typu, czyli ko幢ak闚.

Wiatrak typu holenderskiego z 1806 r. w Tczewie

Wiatrak typu holenderskiego z 1806 r. w Tczewie


Schemat budowy wewn皻rznej wiatraka holenderskiego

Schemat budowy wewn皻rznej wiatraka holenderskiego


Silnik nastawczy w wiatraku holenderskim

Silnik nastawczy w wiatraku holenderskim



Paltrak
Konstrukcja, opracowana w XIX w., posiada豉 cechy wsp鏊ne zar闚no z ko幢akiem jak i holendrem. Ustawiano go na podmur闚kach, na kt鏎ych montowano zapo篡czone z holendr闚 這篡ska do obrotu reszty budowli.

這篡sko paltraka

這篡sko paltraka


pozosta這軼i po paltraku

pozosta這軼i po paltraku, Mociesze (Podlasie)


ko幢ak i paltrak (z prawej), skansen w Olsztynku

ko幢ak i paltrak (z prawej), skansen w Olsztynku


Schemat budowy wewn皻rznej paltraka

Schemat budowy wewn皻rznej paltraka



Wiatraki czerpakowe
Budowano je na terenach podmok造ch i wymagaj帷ych odwodnienia, np. na 真豉wach. Mog造 to by zar闚no ko幢aki jak i holendry. Ustawiano je nad kana豉mi wyposa穎nymi w odpowiednie 郵uzy. Obracaj帷e si czerpaki przepycha造 wod do s御iaduj帷ego z wiatrakiem wy窺zego akwenu.

Wiatraki odwadniaj帷e w Holandii

Wiatraki odwadniaj帷e w Holandii


Wiatraki odwadniaj帷e na 真豉wach

Wiatraki odwadniaj帷e na 真豉wach


Przekr鎩 wiatraka odwadniaj帷ego z Krzewska pod Elbl庵iem, 1837

Przekr鎩 wiatraka odwadniaj帷ego z Krzewska pod Elbl庵iem, 1837