M彗a i nie tylko...

Tu dowiesz si czym s zbo瘸, jak powstaj m彗i, kasze i inne produkty zbo穎we, co dawniej i wsp馧cze郾ie jadano...

Zbo瘸

Grupa ro郵in uprawnych obejmuj帷a gatunki nale膨ce do rodziny traw, wytwarzaj帷ych jednonasienne suche owoce zwane ziarniakami, kt鏎e charakteryzuj si wysok zawarto軼i skrobi. Wykorzystuje si je do cel闚 konsumpcyjnych (m彗i, kasze, oleje, syropy), pastewnych i przemys這wych (piwowarstwo, m造narstwo, gorzelnictwo, farmaceutyka).

Zalicza si do nich m.in.: pszenic, 篡to, j璚zmie, owies, ry, kukurydz, proso, sorgo. Wyr騜nia si tak瞠 grup zb騜 rzekomych, do kt鏎ej nale膨 ro郵iny uprawiane jedynie lokalnie lub pozyskiwane ze stanu dzikiego, np.: gryka (zaliczana te do zb騜 w豉軼iwych), komosa, szar豉t, kotewka, orzech wodny, a z rodziny traw m.in. manna i stok這sa.

Na obszarach o klimacie umiarkowanym, ze wzgl璠u na spos鏏 uprawy, zbo瘸 mo積a podzieli na: jare (wysiewane wczesn wiosn) i ozime (wysiewane p騧nym latem).


Ziarno zb騜 sk豉da si z trzech zasadniczych element闚: okrywy owocowo-nasiennej, czyli 逝ski (8 %), bielma (90 %) i zarodka (2 %).

budowa ziarna przenicy

ΣSKA - zbudowana jest z obumar造ch i zdrewnia造ch kom鏎ek, kt鏎e przepuszczaj帷 powietrze i wod, chroni jednak ziarno przed uszkodzeniami, szkodnikami i truciznami (zaprawami). Znajduj si w niej znaczne ilo軼i b這nnika, sk豉dnik闚 mineralnych (potas, fosfor, magnez, 瞠lazo i cynk) i witamin (B1, B6 i PP).

BIELMO - stanowi najwa積iejsz cz窷 ziarna s逝膨c do produkcji m彗i. Sk豉da si z dw鏂h warstw: zewn皻rznej aleuronowej (bia趾owej) oraz wewn皻rznej m帷znej (skrobiowej). Pierwsza z nich zawiera bia趾o, sk豉dniki mineralne i witaminy z grupy B, a druga skrobi.

ZARODEK - najbardziej od篡wcza cz窷 ziarna. To z niego wyrasta kie貫k i tworzy si nowa ro郵ina. Zawiera t逝szcze, cukier, bia趾o, witaminy i enzymy. Jest on odr瑿n i samoistn cz窷 ziarna, daj帷 si z niego stosunkowo 豉two wydzieli. Z powodu du瞠j zawarto軼i t逝szcz闚 zarodek podczas przemia逝 jest usuwany, gdy 豉two je販zej帷e t逝szcze powodowa造by szybkie psucie si m彗i.

BR笈KA - k瘼ka w這sk闚 (pojedynczych kom鏎ek) umiejscowiona na ko鎍u ziarna przeciwleg造m do zarodka. Nie ma specjalnego znaczenia i jest usuwana w trakcie mielenia.

BRUZDKA - rowek biegn帷y wzd逝 ca貫go ziarna stanowi帷y pozosta這嗆 po naczyniach, kt鏎ymi ro郵ina zaopatrywa豉 ziarno w substancje od篡wcze w trakcie wzrostu. Im p造tszy, tym zbo瞠 ma wi瘯sz warto嗆 przy produkcji m彗i.


budowa ziarna przenicy budowa ziarna przenicy pszenica

budowa ziarna przenicy budowa ziarna przenicy 篡to

budowa ziarna przenicy budowa ziarna przenicy owies

budowa ziarna przenicy budowa ziarna przenicy j璚zmie


Zbo瘸 s ro郵inami u篡tkowanymi przez cz這wieka od zarania jego dziej闚. Badania archeologiczne udokumentowa造 upraw lub stosowanie ro郵in zbo穎wych ju w czasach neolitu. W USA odnaleziono w zamieszkanej w czasach prehistorycznych jaskini kolb kukurydzy o wieku 4000 lat. W zale積o軼i od klimatu cz這wiek uprawia r騜ne gatunki zb騜. We wschodniej Azji by to i jest ry, w Afryce sorgo. Ju 10 tys. lat p.n.e. na wschodnim wybrze簑 Morza 字鏚ziemnego, w Syrii i Palestynie, w namu豉ch nad brzegami rzek uprawiano j璚zmie i pszenic. Przedtem za znano zbo瘸 rosn帷e dziko, kt鏎e do dzi mo積a spotka w okolicach Jerycho, nad brzegiem Jordanu.


budowa ziarna przenicy budowa ziarna przenicy ry

budowa ziarna przenicy budowa ziarna przenicy kukurydza

budowa ziarna przenicy budowa ziarna przenicy proso

budowa ziarna przenicy budowa ziarna przenicy sorgo


Zbo瘸 zawsze mia造 dla ludzi charakter symboliczny. W staro篡tno軼i ziarna ofiarowywano bogom - greccy i rzymscy kap豉ni sk豉dane w ofierze zwierz皻a obsypywali m彗 lub przystrajali k這sami zb騜; w Egipcie zmar造ch chowano wraz z ofiar z pszenicy.